“Çanakkale Savaşı’nda yaralanan askerlerin Arnavutköy’de tedavi edildiğini biliyor muydunuz?”

Arnavutköy’ün Hadımköy Mahallesi’nde bulunan tarihi hastane, Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’e uzanan geçmişiyle ilçenin en önemli tarihi yapılarından biri. Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve Çanakkale Savaşı dönemlerinde askeri sağlık hizmetlerinde kullanılan yapı, yıllar içerisinde farklı amaçlarla hizmet verdikten sonra restore edilerek yeniden hastane olarak bölge halkının kullanımına sunuldu.

Hadımköy’de tarihe tanıklık eden hastane

Bugün Hastane Mahallesi, Hastane Sokak No:4, Hadımköy-Arnavutköy adresinde bulunan yapı, günümüzde Sağlık Bakanlığı’na bağlı Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin ek hizmet binası olarak faaliyet gösteriyor.

Yapının bulunduğu Hadımköy, Osmanlı döneminin son yıllarında İstanbul’un batı yönündeki önemli askeri merkezlerinden biriydi. Hastanenin de demiryoluna yakın konumlandırılması, askeri ulaşım ve yaralıların sevki açısından bölgeye stratejik bir özellik kazandırıyordu. Arnavutköy Belediyesi’nin tarih çalışmasına göre Hadımköy Hastanesi’nin temeli II. Abdülhamid döneminde 1887’de atıldı ve yapı 1891’de tamamlandı.

Sağlık Bakanlığına bağlı güncel tarihçe sayfasında ise hastanenin 1881 yılında II. Abdülhamid tarafından yaptırıldığı belirtiliyor. Dolayısıyla yapının kuruluş tarihi konusunda kurumsal kaynaklar arasında farklılık bulunuyor. 1891 yılında hizmete girdiği konusunda ise kaynaklar örtüşüyor.

Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve Çanakkale

Hadımköy Askeri Hastanesi’nin önemini artıran en önemli unsurlardan biri, Osmanlı’nın savaş yıllarında üstlendiği sağlık görevi oldu.

Arnavutköy Belediyesi’nin tarih çalışmasına göre hastane Balkan Savaşı, Birinci Dünya Savaşı ve Çanakkale Savaşları sırasında kullanıldı. Hastanenin kapasitesinin yetersiz kaldığı dönemlerde demiryolundan getirilen vagonların koğuş olarak kullanıldığı da belirtiliyor.

Sağlık Bakanlığı ve Anadolu Ajansı kaynaklarında da hastanenin Balkan Savaşı sırasında kolera ve tifüs salgınlarında kullanıldığı, ayrıca Çanakkale ve Birinci Dünya Savaşı dönemlerinde ordulara sağlık desteği verdiği aktarılıyor.

Bu nedenle bugün Hadımköy’de ayakta duran yapı, yalnızca eski bir hastane binası olarak değerlendirilmiyor. Osmanlı’nın son dönem savaşlarının sağlık tarihine tanıklık eden yapılardan biri olarak öne çıkıyor.

Hadımköy’deki şehitliğin de hastaneyle doğrudan bağlantısı bulunuyor. Arnavutköy Belediyesi, Hadımköy Şehitliği’nin Balkan Harbi’nde hayatını kaybeden askerlerin defni amacıyla oluşturulduğunu ve daha sonraki yıllarda Hadımköy Askeri Hastanesi’nde hayatını kaybeden askerlerin de buraya defnedildiğini belirtiyor.

Hastane yandı, yeniden kullanıma açıldı

Tarihi yapı sonraki yıllarda da önemli değişimler geçirdi.

Arnavutköy Belediyesi’nin tarih çalışmasına göre 1927 yılında çıkan bir yangında hastane ağır şekilde zarar gördü. Yapı yaklaşık iki yıl kapalı kaldı ve gerçekleştirilen onarımın ardından 1938 yılına kadar kışla olarak kullanıldı.

Anadolu Ajansı’nın aktardığı tarihçeye göre ise Mütareke döneminde Fransız işgali sonrasında hastane 1923 yılında 100 yatak kapasitesiyle yeniden hizmete sokuldu. 1928’de büyük bölümünün yanmasının ardından onarıldı ve sonraki dönemlerde farklı askeri işlevlerde kullanıldı. TRT Haber

Burada da kaynaklar arasında tarih ayrıntılarında farklılık bulunduğu görülüyor. Ancak yapıdaki yangın ve sonrasında gerçekleştirilen onarım konusunda kaynaklar aynı tarihsel sürecin farklı ayrıntılarını aktarıyor.

Hastane olmaktan çıktı, farklı askeri amaçlarla kullanıldı

Yapının hastane olarak kullanımı 20. yüzyılın ikinci yarısında sona erdi.

Sağlık Bakanlığı’nın güncel tarihçesine göre yapı 1985 yılına kadar askeri hastane, 2012 yılına kadar ise kışla olarak kullanıldı.

Anadolu Ajansı’nın 2020 tarihli haberinde ise yapının farklı dönemlerde askeri kışla, orduevi ve Askeri İnzibat Merkez Karakolu olarak kullanıldığı aktarılıyor. 2012’de kullanımının sona ermesinin ardından tarihi bina uzun süre kullanılmadan kaldı.

Böylece bir dönem savaş yaralılarının tedavi edildiği yapı, yıllar içerisinde askeri fonksiyonlarını kaybederek kullanılmayan tarihi bir yapıya dönüştü.

2019’da restorasyon projesi hazırlandı

Tarihi hastanenin kaderini değiştiren süreç 2019 yılında başladı.

Sağlık Bakanlığına bağlı hastane kaynaklarında, 2019 yılında restorasyon projesinin onaylandığı ve tarihi yapının yeniden kamu hizmetine kazandırılması için çalışmaların başlatıldığı belirtiliyor.

2020 yılında ise restorasyon çalışmaları hızlandırıldı.

Dönemin açıklamalarına göre yaklaşık 500 kişilik ekip restorasyon çalışmalarında görev aldı. Çalışmaların yaklaşık 45 gün içerisinde tamamlandığı ve yapı tarihi dokusuna uygun biçimde yeniden sağlık hizmetine hazırlanarak hizmete sunulduğu belirtildi.

Dönemin haberlerinde restorasyonun 45 günde tamamlanması özellikle vurgulandı. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca da açılış sırasında binanın 1891 yılında hizmete girdiğini ve 1985’e kadar askeri hastane olarak kullanıldığını ifade etti.

31 Mayıs 2020’de yeniden hizmete açıldı

Restorasyonun ardından tarihi yapı yeniden hastane olarak kullanılmaya başlandı.

31 Mayıs 2020 tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla hastanenin açılışı gerçekleştirildi. Yapıya, sağlık hizmetlerine uzun yıllar katkı sağlayan Dr. İsmail Niyazi Kurtulmuş’un adı verildi.

Açılışın pandemi döneminde yapılması nedeniyle hastanenin özellikle göğüs hastalıkları ve uzun süreli tedavi gerektiren hastaların hizmetinde kullanılması planlandı.

Dönemin haberlerine göre hastane, 1 Temmuz 2020 itibarıyla göğüs hastalıkları alanında tedavi gören ve uzun süre hastanede yatması gereken hastaları kabul etmeye başladı.

Restorasyon sonrası tesisin yaklaşık 23 dönümlük arazi üzerinde, 4.500 metrekare kapalı alana sahip olduğu; dönemin açıklamalarında 101 yatak, bunların 59’unun yoğun bakım kapasitesinde olduğu bildirildi.

Arnavutköy’ün yaşayan tarihinin bir parçası

Hadımköy Askeri Hastanesi’nin hikâyesi aslında bir binanın hikâyesinden daha fazlası.

Bir dönem savaşlarda yaralanan askerlerin tedavi edildiği, salgın hastalıklarla mücadelede kullanılan, yıllar boyunca askeri amaçlarla hizmet veren ve daha sonra uzun süre atıl kalan tarihi yapı, bugün yeniden hastane olarak kullanılıyor.

Hadımköy’de bir asırdan fazla zamandır ayakta duran bu yapı, geçmişte askerlere, bugün ise bölge halkına sağlık hizmeti sunuyor.

Bu yönüyle Dr. İsmail Niyazi Kurtulmuş Hastanesi, Arnavutköy’ün tarihî hafızası ile bugünkü yaşamı arasında yaşayan bir köprü niteliğinde.